Informele zorg

MantelzorgOnderstaande informatie liever printen? Download hier PDF informele zorg

Onder informele zorg worden twee vormen van zorg verstaan: Mantelzorg en vrijwilligers werk. Onderstaande tekst gaat in op de ondersteuning van mantelzorg en op zorg als vrijwilligerswerk.

Mantelzorgondersteuning

Basisfuncties mantelzorg 2009

1. Informatie
2. Advies en begeleiding
3. Emotionele steun
4. Educatie
5. Praktische hulp
6. Respijtzorg
7. Financiële tegemoetkoming
8. Materiële hulp

Vier nieuwe basisfuncties mantelzorgondersteuning in 2015

Vinden: De ondersteunende partij bereikt de mensen die zorgen voor een naaste, omdat dat de voorwaarde is om hen te kunnen versterken, verlichten en verbinden.
Versterken: De ondersteunende partij versterkt mantelzorgers in hun regie en positie, zowel op het microniveau van individuele mantelzorgers als op het niveau van beleidsbeïnvloeding.
Verlichten: De ondersteunende partij organiseert ondersteuning om ervoor te zorgen dat mantelzorgers de mantelzorgtaken kunnen (blijven) uitvoeren.
Verbinden: De ondersteunende partij legt verbindingen tussen formele en informele zorg en ondersteuning en neemt partners – zoals zorgaanbieders, mantelzorgondersteuners en vrijwilligersorganisaties – mee in deze manier van (samen)werken.

VINDEN

Bij de basisfunctie Vinden wordt gedacht aan:

  • Zoek mantelzorgers op dichtbij hun eigen leefpad en dicht bij het zorgpad van hun naaste;
  • Sluit aan bij de beleving van mantelzorgers;
  • Betrek mantelzorgers bij het gesprek over de zorg van hun naaste;
  • Volg in contact het kennisniveau, tempo en eigen deskundigheid van de mantelzorger;
  • Maak door het plaatsen van ‘mantelzorg verhalen’ in de lokale krant de inwoners van uw gemeente bewust van mantelzorg.

Het leefpad van een mantelzorger is de route van diens dagelijks leven. Jongeren treft u op scholen, sportverenigingen of uitgaansgelegenheden. Ouderen kunt u misschien bereiken via meer specifieke verenigingen zoals een lees club, een kerkgenootschap, een ouderenbond of een cliëntorganisatie. Werkende mantelzorgers zijn op hun werk en als zij kinderen hebben bij het kinderdagverblijf of de naschoolse opvang. Bedenk waar mantelzorgers te vinden zijn en verstrek op die plekken informatie over mantelzorg.

De tweede route is via het zorgpad: waar komen mantelzorgers en hun naasten voor zorg en ondersteuning? In de eerste lijn kunt u denken aan huisartsen, praktijkondersteuners, uw eigen Wmo loket, maatschappelijk werkers, thuiszorgmedewerkers en paramedici zoals fysiotherapeuten, logopedisten en diëtisten. In de tweede lijn gaat het om ziekenhuizen, revalidatiecentra, verzorgings- en verpleeghuizen of ggz-instellingen.

VERSTERKEN

Bij de basisfunctie Versterken kunt u denken aan de volgende tips:

  • Maak werk van waardering voor mantelzorgers;
  • Veranker eigen regie en keuzevrijheid van mantelzorgers in beleid;
  • Neem belemmeringen voor mantelzorgen in wet- en regelgeving weg;
  • stimuleer actieve participatie van mantelzorgers in beleid;
  • Zorg voor de juiste informatie, in de vorm van een overzichtelijke sociale kaart.

Een zelfhulpgroep voor mantelzorgers levert een belangrijke bijdrage aan de versterking van de eigen positie van de deelnemers. Een zelfhulpgroep biedt – vaak meer nog dan een professional – inzicht in de situatie van betrokkenen en geeft praktische handvatten om de eigen regie te versterken.
Zorg voor actieve participatie van mantelzorgers in beleid. Zorg ervoor dat (ex)mantelzorgers in de Wmo-adviesraad zitting hebben en in werkgroepen waar beleid gemaakt wordt.

VERLICHTEN

Goede ondersteuning voor mantelzorgers draagt ertoe bij dat hun draaglast en draagkracht in evenwicht zijn. Verlichten, gaat over het vergroten van de draagkracht of het verminderen van de draaglast van mantelzorgers, het belang van preventie en vroegtijdige ondersteuning.

  • Werk netwerkgericht en zet in op preventie van overbelasting;
  • Organiseer informatie en advies;
  • Faciliteer emotionele steun en educatie voor mantelzorgers; De educatie kan zich richten op zorg en ziekte, maar ook op de individuele vaardigheden van de mantelzorger zelf. Educatie kan verzorgd worden door steunpunten mantelzorg, MEE-organisaties, zelfhulpgroepen, zorgondernemers, thuiszorg, verpleging & verzorging, ggz en patiëntenverenigingen.
  • Maak werk van passende respijtzorg; voorzieningen die mantelzorg tijdelijk en volledig overnemen, zodat de mantelzorger eigen werk, opleiding of ontspanning kan oppakken.
  • Zet in op praktische en materiële hulp voor mantelzorgers;
  • Organiseer ondersteuning vanuit de eigen netwerken rond mantelzorgers, bijvoorbeeld door de inzet van netwerkcoaching.
  • Faciliteer maatjescontacten, zoals vriendendiensten en buddyzorg.
  • Faciliteer naast lotgenotengroepen ook een zelfhulpgroep
  • Organiseer specifieke cursussen voor mantelzorgers zoals ‘Grenzen stellen als mantelzorger’.
  • Organiseer waar gewenst individuele begeleiding om ‘loslaten’ mogelijk te maken.
  • Denk ook eens aan een digitaal trainingsaanbod, e-learning, voor drukbezette mantelzorgers.

VERBINDEN

Leg verbindingen tussen formele en informele zorg en ondersteuning. Gelijkwaardige samenwerking tussen de informele zorg van mantelzorgers en de formele zorg van beroepskrachten is noodzakelijk om een optimaal effect te bereiken. Het gaat erom dat professionals aansluiten bij de leefwereld van zorgvragers en mantelzorgers.
Mantelzorgers zijn in eerste instantie de experts: zij weten veel over de wensen en behoeften van de zorgvrager. Met die kennis kunnen professionals beter voor de zorgvrager zorgen. Ook is het nodig om als professional eventuele overbelasting te signaleren, ondersteuning te bieden en eventueel door te verwijzen.

Bron: Mantelzorgondersteuning is de basis, Movisie 2014

Andere verbeteringen in ondersteuning mantelzorg:

Waardering

Artikel 2.1.6 van de Wmo 2015 bepaalt dat in de verordening moet worden opgenomen op welke manier het college zorg draagt voor een jaarlijkse blijk van waardering voor mantelzorgers van cliënten in de gemeente. In het Memorie van toelichting volgt de aanbeveling om uw inwoners en  mantelzorgers te raadplegen over de vormgeving van deze waardering. Maak werk van waardering voor mantelzorgers. Het kan via een geldbedrag, zoals bij het mantelzorgcompliment. Maar het kan ook gaan om waardering in natura, zoals een gemeentelijke mantelzorgpas waarmee mantelzorgers korting krijgen op bepaalde diensten. Aantrekkelijk is om algemene voorzieningen op deze manier te promoten, dus bonnen voor maaltijden, oppassen, boodschappen doen, etc. Ook kunt u een jaarlijkse dag van de mantelzorg of een mantelzorg-verwen-dag organiseren.

Betrekken mantelzorg bij onderzoek

Om de mantelzorger zelf goed te kunnen ondersteunen, is het van belang om naast diens mogelijkheden en belastbaarheid ook te vragen naar eigen ondersteuningsbehoeften. Kortom: de mantelzorger wordt betrokken bij de aanvraag en het onderzoek, om zo integrale ondersteuning op maat te kunnen leveren.

Vrijwilligerswerk

Gemeenten gaan via vier aandachtspunten, die samen de afkorting SMOC vormen, om met vrijwilligerswerk:

  • Stimuleren is het aandachtspunt dat zaken weergeeft die de gemeente organiseert of faciliteert om de vrijwillige inzet mogelijk en aantrekkelijk te maken.
  • Makelen en verbinden gaat over de juiste ondersteuningsinfrastructuur, het optimaal matchen tussen vraag en aanbod.
  • Ondersteunen en afstemmen gaat over het ondersteunen van de vrijwilliger en de vrijwilligersorganisatie en het afstemmen tussen, en verbinden met beroepskrachten.
  • Continueren gaat over alle activiteiten die ervoor zorgen dat de vrijwilliger zich vrijwillig blijft inzetten en dat de (vrijwillige) activiteiten gecontinueerd kunnen blijven.

Stimuleren: De centrale vraag bij dit aandachtpunt is: Hoe kunnen gemeenten vrijwillige inzet stimuleren? Tips:

  • Zorg voor een open houding.
  • Zorg voor brede kennis over vrijwilligerswerk en integraal beleid
  • Hou rekening met verschillende motieven
  • Stimuleer de jongste vrijwilligers
  • Geef aandacht aan promotie.
  • Organiseer informatieverstrekking en advies.
  • Stimuleer nieuwe vormen van vrijwillige inzet.
  • Stimuleer vrijwillige inzet door werknemers van bedrijven en instellingen.
  • Verbeter het imago van vrijwilligers.

Makelen : Makelen en verbinden gaan over het versterken van een ondersteuningsinfrastructuur en het optimaal matchen van vraag en aanbod. Dit matchen gaat meestal mondeling via vrijwilligersorganisaties zelf. Tips:

  • Neem de regierol in lokale samenwerking.
  • Bepaal de rol van de vrijwilligerscentrale of steunpunt.
  • Organiseer diverse vormen van bemiddeling, b.v via beursvloer

Ondersteunen: Gaat over het ondersteunen van de vrijwilliger en diens organisatie en de ongeorganiseerde vrijwilliger, en het afstemmen tussen en verbinden van vrijwilligers en beroepskrachten.
Tips:

  • Neem belemmeringen van wet- en regelgeving weg.
  • Besteed aandacht aan deskundigheidsbevordering.
  • Stel organisaties in staat hun vrijwilligersbeleid te verbeteren
  • Geef organisaties informatie over veiligheid
  • Besteed aandacht aan tegenprestatie bij vrijwilligersorganisaties.
  • Zorg voor organisatieondersteuning.
  • Organiseer belangenbehartiging.

Continueren: Alle activiteiten die ervoor zorgen dat inwoners zich vrijwillig blijven inzetten, en dat de vrijwillige activiteiten gecontinueerd worden.
Tips:

  • Geef vrijwilligers expliciet waardering.
  • Zorg voor meerwaarde, b.v. via Erkennen van Verworven Competenties (EVC)
  • Let op de continuïteit in aantrekkelijkheid, b.v via promotie
  • Zorg voor continuïteit in de ondersteuning.
  • Geef vrijwilligers vrijheid, ruimte en een stem.
  • Draag zorg voor evaluatie en borging.

Bron: Vrijwillige inzet is de basis, Movisie 2014

Public Care

Public Care heeft voor diverse gemeenten beleid ontwikkeld voor mantelzorgondersteuning en voor vrijwilligerswerk. Voor meerdere gemeenten zijn in overleg met betrokken organisaties alternatieven voor het mantelzorgcompliment ontwikkeld in de vorm van een jaarlijkse waardering voor mantelzorg.